Nitrat nedir?

Nitrik asidin tuzlarına denir. Tabiatta çeşitli şekillerde azottan meydana yelebilir. Hayvansal ve bitkisel artıklar da toprakta çürürken, içindeki protein maddeleri bozularak önce amonyak haline geçer, havanın oksijeni ile bazı bakteriler de bu amonyağı nitrik aside çevirir. Bütün nitratlar suda kolay çözündüklerinden toprakta büyük ölçüde nitrat toplanamaz. Ancak akıntısız, yağmursuz yerlerde bunların toplandığı görülür. Nitratlar çoğunlukla patlayıcı madde yapımında kullanılır. Toprağa verilen azot gübresi olarak da büyük fayda sağlar.

Ayrıca nitrat, et ve et ürünlerini (sosis, salam, pastırma) muhafaza etmek için kullanılan kimyasal bir madde çeşididir. Nitrat içeren gübrelerle yetiştirilen sebzelerde (örne­ğin, ıspanak ve pancar gibi köklü sebzeler) bile nitrat bulunmaktadır. Hatta, bu tür maddelerin sıklıkla kullanıldığı bölgelerde içme suları bile nitrat içerir.

Nitrat içeren gıdalar güvenilir midir?

Tabii ki “hayır”. Nitrat yiyeceklerde düşük oranlarda bulunur. Ancak sağlıklı olan birçok çocuğun vücudu kendi kendini toksin etkisi gösteren bu tür maddelerden arındırabilir. Et, salam, sıcak sosisli sandviç, pastırma ve hatta tat vermek amacıyla is ve dumanda özel olarak hazırlanan “isli” tavuk, balık ve pirzo­la çocuklarımız için tehlike arz etmektedir. Peki ya bu tehlikeler nereden kaynak­lanmaktadır? Nitrat kanserojen maddeler içermektedir. Nitrat mide kanserine ne­den olur ve yeni doğmuş bebeklerde ‘mavi bebek’ (bebeğin renginde morarma ve kısa kısa nefes alma durumu) sendromuna neden olur.

nitrat

Nitrat oranının şehirlerde-kinin dört katı daha fazla olduğu kırsal kesimlerdeki sular yüzünden bu kesimler­de yaşayan bebeklerin diğer bölgelerde yaşayan bebeklere göre şeker hastalığına yakalanma oranı %25 daha fazladır. 1978 yılında İngiltere’nin Yorkshire şehrinde yaşayan 2000 çocukta şeker hastalığı vakası görülmüştür. Burada yaşayan her yüz kız çocuğundan birinin ailesinde en az bir kişide şeker hastalığı saptanmış ve bu nedenle hastalığın kalıtımsal olduğuna karar verilmiştir.

Potasyum nitrat (güherçile)

Renksiz ya da beyaz renkte, granüle( bir madenin en küçük tanesi, sitoplazmada bulunan en küçük tanecikler) ya da kristalize( yapı elemanları belirli bir kurala bağlı olarak, çevrimsel bir şekilde sıralanmış olan katı madde) durumda, kokusuz, acı-tuzlu tatta olan bir maddedir. Suda çok, etanol de az çözünür. Çözünürlüğü sıcaklıkla birlikte artar. 333 derecede eriyen bir maddedir.

Güherçile toprakta mayaların etkisiyle oluşur. Özellikle Hindistan ve Mısırda çok bulunur. Günümüzde Şili güherçilesi( sodyum nitrat) potasyum klorürle sulu ortamda kaynatılmasıyla elde edilir. Çok kuvvetli oksitleyici bir madde olan güherçile, asit ortamda birçok maddeyi okside edebilecek güce sahiptir. Güherçile özellikle barut ve patlayıcı madde yapımında oksitleyici olarak kullanılır.

Bunun dışında metalürjide(metal bilimi, kimya), madenlerin oksitlenmesinde, cam ve kibrit yapımında, tütünün yanıcı duruma getirilmesinde, dondurucu karışımlarda, etlerin konserve edilmesinde, diğer konserve türlerinde, mum filtrelerinin yapılmasında ve tarımda gübre olarak da kullanılmaktadır. Tıpta haricen antiseptik olarak güherçileden yararlanılır. Uzun süre güherçile etkisinde kalmak anemi ve nefrite hastalıklarına sebep olmaktadır.

Amonyum nitrat

amonyağın nitrit aside etkisiyle elde edilen ve patlayıcı madde yapımında kullanılan amonyum bileşiğidir. Simgesi NH4NO3. Molekül ağırlığı: 80,05. Özgülağırlığı: 1.72. Kokusuz, saydam, nem çekici kristallerdir. 210°C’de başlıca su ve azot oksidül (N2O) vererek bozunur. Normal basınçta sıcaklığa bağlı olarak beş tane farklı kristal biçimi vardır. Oda sıcaklığında ortorombik kristal biçimi kararlıdır. Bir gram amonyum nitrat 0,5 ml su, 0,1 ml kaynar su, 20 ml etanol ve 8 ml metanolde çözünür. Sulu çözeltisi zayıf asit özelliği gösterir. Diüretik etkisi vardır. Azot oksidül (güldürücü gaz) ve kibrit yapımında, piroteknide; suda çözünürken büyük oranda ısı alarak çözeltiyi soğuttuğundan soğutma karışımlarının hazırlanmasında kullanılır.

Asıl ve en önemli kullanım alanları patlayıcı madde yapımı ve kimyasal gübre alanlarıdır. Özellikle bu iki kullanım alanında gereksinmesini karşılamak için büyük miktarlarda üretilir. Amonyum nitrat nem çekici olduğundan nemli havada kaldığında patlama tehlikesi nedeniyle herhangi bir patlayıcı maddeyle parçalanamayan büyük kütleler biçimini alır. Bu nedenle, özellikle kimyasal gübre olarak kullanılan amonyum nitrat granül biçiminde hazırlanır ve bunların dışları kalsiyum karbonat, kalsiyum sülfat ya da kizelguhr gibi maddelerle kaplanır.

Sözlükte "nitrat" ne demek?

1. Nitrik asit tuzu.

Nitrat kelimesinin ingilizcesi

[Nitrat (das) ] n. nitrate, salt or ester of nitric acid (Chemistry)
n. nitrate
Köken: Fransızca

Son eklenenler

say